ปัจจัยเสี่ยงหลัง ติดเชื้อโควิด -19

• เพศหญิง
• มีประวัติโรควิตกกังวลหรือซึมเศร้า
• มีประวัติโรคปอดเรื้อรัง
• มีความรุนแรงในระยะติดเชื้อเฉียบพลันมาก

อาการอ่อนเพลีย อาจเกิดร่วมกับอาการเหล่านี้

1. มีปัญหาด้านความจำและสมาธิ
2. มีอาการเจ็บขณะกลืน
3. ต่อมน้ำเหลืองที่คอหรือรักแร้โต กดเจ็บ
4. ออกกำลังกายแล้วเหนื่อยเกิน 1 วัน
5. ปวดศีรษะ
6. นอนหลับไม่สนิท
7. ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ
8. ปวดตามข้อโดยไม่มีการอักเสบ

หากมีอาการอ่อนเพลียร่วมกับอาการข้างต้นนานกว่า 7 วัน ควรพบแพทย์

คำแนะนำสำหรับอาการอ่อนเพลีย

• เพิ่มกิจกรรมประจำวันทีละน้อยไม่ถึงจุดอ่อนเพลีย
• มีช่วงเวลาพักสม่ำเสมอ
• ถ้ามีอาการอ่อนเพลียหรือล้าให้หยุดพัก

ภาวะลองโควิด (Long COVID) ส่งผลกระทบต่อสุขภาพด้านใดบ้าง

เมื่อเกิดการติดเชื้อโควิด-19 ไวรัสจะทำให้เกิดการอักเสบได้ทั่วร่างกาย ซึ่งอาจจะไปทำลายกล้ามเนื้อหัวใจ เซลล์ประสาท เซลล์สมอง ถุงลมปอด ไต หรืออวัยวะอื่นๆ ซึ่งผลที่ตามมาก็คือทำให้มีอาการของลองโควิด (Long COVID) ที่ไม่จำเป็นต้องเหมือนกันในแต่ละคน ทั้งนี้ผู้ที่มีอาการรุนแรงขณะติดเชื้อ อาจทำให้เชื้อไปทำลายอวัยวะและระบบต่างๆ ในร่างกายให้มีความผิดปกติมากกว่าผู้ที่มีอาการน้อย แต่ก็ไม่ใช่ทุกราย

ผลในระยะยาวที่จะเกิดขึ้นกับปอด จากภาวะลองโควิด (Long COVID)

ในช่วงที่เป็นโควิด-19 หากไวรัสเข้าไปทำลายถุงลมปอด ซึ่งถุงลมปอดมีหน้าที่ในการแลกเปลี่ยนก๊าซออกซิเจน ก็ส่งผลดังนี้

• อาการติดเชื้อลงปอดไม่รุนแรงหรือเป็นไม่มาก : หากถุงลมปอดโดนทำลายไม่มาก โอกาสที่จะฟื้นตัวกลับมาปกติก็จะมีได้มาก
• อาการติดเชื้อลงปอดรุนแรง : หากถุงลมปอดโดนทำลายไปมาก อาจทำให้ปอดไม่สามารถกลับมาเป็นปกติได้ ถุงลมปอดอาจจะกลายเป็นพังผืด การแลกเปลี่ยนออกซิเจนจึงลดลง

ภาวะลองโควิด (Long COVID) ในกลุ่มผู้มีโรคประจำตัว

ภาวะลองโควิด (Long COVID) อาจจะมีผลในระยะยาวได้ในคนที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคหอบหืด โรคเบาหวาน โรคปอดติดเชื้อเรื้อรัง หรือว่ามีโรคปอดที่มีทางเดินหายใจอุดกั้นเรื้อรัง ก็จะทำให้โรคเป็นหนักขึ้น และโอกาสที่จะกลับมาเป็นปกติลดลง

สำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวาน ที่ปกติจะเกิดจากการขาดอินซูลินหรือร่างกายดื้อต่ออินซูลิน การติดเชื้อโควิด 19 จะทำให้เซลล์ของตับอ่อนที่ทำหน้าที่สร้างอินซูลินถูกทำลายได้ การติดเชื้อจึงเป็นปัจจัยหนึ่งที่กระตุ้นให้อาการของโรคเบาหวานเกิดเร็วหรือรุนแรงขึ้น

สังเกตตัวเองเพื่อเช็กอาการลองโควิด (Long COVID)

อาการภาวะลองโควิด (Long COVID) บางคนอาจจะมีอาการ ไอ มีไข้ มีน้ำมูก ซึ่งผ่านไปเป็นสัปดาห์แม้จะรักษาโควิด 19 หายแล้วแต่ก็ยังมีอาการนั้นๆ อยู่ บางคนมีอาการเป็นสัปดาห์ หรือนาน 1-3 เดือนก็พบได้

ขณะเดียวกัน บางคนอาจจะเริ่มมีอาการลองโควิด (Long COVID) หลังจากหายจากโรคไปแล้วหนึ่งสัปดาห์ แต่หลังจากนั้นประมาณ 1-3 เดือน กลับเริ่มมีภาวะลองโควิด (Long COVID) เกิดขึ้นอีก ซึ่งอาการของแต่ละคนจะเกิดได้หลายลักษณะไม่เหมือนกัน เช่น

• รู้สึกหายใจไม่สุด หายใจไม่อิ่ม เหนื่อย เพลีย
• เจ็บหน้าอกเวลาหายใจ
• รู้สึกว่าคิดอะไรไม่ค่อยออก หัวตื้อๆ
• มีปัญหาเกี่ยวกับความจำในระยะสั้น
• รู้สึกใจสั่น วิงเวียน
• มีอาการปวดข้อ ปวดกล้ามเนื้อ
• มีความผิดปกติของระบบประสาทการรับรู้การสัมผัส รู้สึกชาเหมือนมีอะไรมาทิ่มผิวหนังบริเวณมือ
• อาการผมร่วง เนื่องจากโดยปกติแล้วการติดเชื้อไวรัสจะเกิดการอักเสบทั่วร่างกาย เซลล์จึงถูกทำลาย หากเชื้อกระจายไปทำลายเซลล์ที่เป็นส่วนประกอบของรากผม ก็อาจทำให้ผมร่วงได้ง่ายขึ้น หรืออาจเกิดจากภาวะความเจ็บป่วยอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องก็สามารถทำให้ผมร่วงได้เช่นกัน

วันที่ 17 พ.ค. 2565 รศ.นพ.ธีระ วรธนารัตน์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เผยผลการวิจัยจาก ทีมวิจัยโอไฮโอ ประเทศสหรัฐอเมริกา ผ่านเฟซบุ๊ก Thira Woratanarat เรื่อง การติดเชื้อโรคโควิด-19 กับความผิดปกติของตับในเด็กเล็ก

โดยระบุว่า ทีมวิจัยจากโอไฮโอ ประเทศสหรัฐอเมริกา ศึกษาในเด็กอายุ 1-10 ปี จำนวนถึง 796,369 คน โดยมีเด็ก 245,675 คนที่ติดเชื้อไวรัสโรคโควิด-19 ตั้งแต่มีนาคม 2020 ถึงมีนาคม 2022 เปรียบเทียบกับเด็ก 550,694 คนที่ติดเชื้อไวรัสทางเดินหายใจชนิดอื่นๆ ที่ไม่ใช่โรคโควิด-19 ในช่วงระยะเวลาเดียวกัน

ผลการศึกษาพบว่า แม้จะผ่านไปแล้วนานถึง 6 เดือน เด็กที่ติดเชื้อไวรัสโรคโควิด-19 นั้นจะมีความเสี่ยงที่จะเกิดปัญหาค่าเอนไซม์ตับสูง มากกว่ากลุ่มเด็กที่ติดเชื้อไวรัสทางเดินหายใจชนิดอื่นๆ ถึง 2.52 เท่า (ช่วงความเชื่อมั่นตั้งแต่ 2.03 เท่า-3.12 เท่า) จะมีความเสี่ยงที่จะเกิดปัญหาค่า total bilirubin สูง มากกว่ากลุ่มเด็กที่ติดเชื้อไวรัสทางเดินหายใจชนิดอื่นๆ ถึง 3.35 เท่า (ช่วงความเชื่อมั่นตั้งแต่ 2.16 เท่า-5.18 เท่า)

งานวิจัยนี้สะท้อนให้เห็นถึงปัญหาการติดเชื้อโรคโควิด-19 ในเด็กว่า จะเกิดผลกระทบตามมาระยะยาวหลังการติดเชื้อ

ทั้งนี้ ผลการศึกษาดังกล่าวจะเชื่อมโยงไปถึงความสัมพันธ์ของการติดเชื้อโรคโควิด-19 กับปัญหาภาวะตับอักเสบรุนแรงในเด็กเล็กที่พบทั่วโลกขณะนี้หรือไม่ คงต้องติดตามดูกันต่อไป อย่างไรก็ตาม การป้องกันไม่ให้ติดเชื้อย่อมดีที่สุด

ขณะที่ พญ.พรนิภา ศรีประเสริฐ กุมารแพทย์ เจ้าของเพจ เรื่องเด็กๆ by หมอแอม โพสต์ข้อความว่า พบ ตับอักเสบปริศนา

1. ช่วงเดือนเมษายน 2565 องค์การอนามัยโลก (WHO) รายงานว่า พบเด็กนับร้อยราย จู่ๆ ก็เป็นตับอักเสบเฉียบพลัน “แบบรุนแรง” มีเด็กต้องเปลี่ยนตับและบางรายเสียชีวิตในหลายประเทศแถบตะวันตก
2. ช่วงเดือนพฤษภาคม เริ่มมีรายงานเคสในแถบเอเชีย ล่าสุดพบเด็ก (อายุ < 16 ปี) เป็นตับอักเสบปริศนา มากกว่า 450 ราย เสียชีวิต 11 ราย
3. ซึ่งเป็นที่ งง-งวย ของทั่วโลก เพราะปกติแล้ว ตับอักเสบจากการติดเชื้อ มักเกิดจากเชื้อตับอักเสบ hepatitis virus (เช่นที่เราฉีดวัคซีนกัน = hepatitis A,B) แต่ครั้งนี้ เคสไหนๆ ก็ตรวจไม่เจอเจ้าเชื้อตับอักเสบเจ้าเก่าของเราเลย
4. แต่กลับพบเชื้อ adenovirus ที่ปกติเจ้าตัวนี้ ไม่ทำอันตรายกับตับเรา และ/หรือพบหลักฐานการติดเชื้อโอมิครอนในเด็กๆ เหล่านี้แทน

อนึ่งการระบาดในประเทศอิตาลีนั้นยังคงเป็นการระบาดของไวรัสโควิด-19 สายพันธุ์โอไมครอนทั้งหมดแล้ว โดยไวรัสโควิดโอไมครอนสายพันธุ์ย่อย BA.2 นั้นเป็นสายพันธุ์ที่ระบาดในประเทศถึง 94 เปอร์เซ็นต์ และมีโควิดโอไมครอนสายพันธุ์ BA.4 และ BA.5 ปรากฏอยู่บ้างประปราย  ขณะที่เมื่อวันที่ 12  พ.ค. ศูนย์ป้องกันและควบคุมโรคแห่งยุโรปหรือ ECDC ได้มีการจัดประเภทโควิดสองสายพันธุ์ย่อยของโควิดสายพันธุ์โอไมครอนใหม่จากสายพันธุ์ที่มีความน่าสนใจเป็นสายพันธุ์ที่มีความน่ากังวล

ECDC ได้ระบุด้วยว่าทั้งสองสายพันธุ์ดังกล่าวมีการกลายพันธุ์ในส่วนที่เป็นโปรตีนหนาม ซึ่งการศึกษาเบื้องต้นแสดงให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงในคุณสมบัติทางแอนติเจนของทั้งสองสายพันธุ์ซึ่งมีความแตกต่างกันมากเมื่อเทียบกับโอไมครอนสายพันธุ์ BA.1

ทางด้านของ พญ.แอนนา เทเรซา ปาลามารา ผู้อํานวยการฝ่ายโรคติดเชื้อที่สถาบัน ISS ได้กล่าวว่าอัตราการติดเชื้อซ้ำนั้นกำลังขึ้นไปอยู่ที่ 6 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งนี่นั้นถือว่าเป็นค่าคงที่ที่เราสังเกตเห็นนับตั้งแต่พบเห็นการหมุนเวียนของไวรัสโควิดสายพันธุ์โอไมครอน แต่อย่างไรก็ตามถือว่าเป็นเรื่องดีอยู่บ้างที่การติดเชื้อซ้ำนั้นไม่ได้มาพร้อมกับอาการที่รุนแรงอันนำจะไปสู่การรักษาในโรงพยาบาล

ทั้งนี้มีรายงานในประเทศอิตาลีว่าโควิดสายพันธุ์โอไมครอน BA.4 และ BA.5 นั้นพบว่ามีศักยภาพในการหลบหลีกภูมิคุ้มกันสูงมากทั้งภูมิที่มาจากการ ติดโควิด และฉีดวัคซีน ดังนั้นจึงมีการระบุถึงศักยภาพในการติดเชื้อซ้ำเช่นเดียวกับความต้านทางต่อสารภูมิคุ้มกันหรือแอนติบอดีที่เพิ่มมากขึ้น

คณะนักวิจัยจากโรงพยาบาลมิตรภาพจีน-ญี่ปุ่น สถาบันวิทยาศาสตร์การแพทย์จีน วิทยาลัยการแพทย์ปักกิ่งยูเนียน และคณะแพทยศาสตร์ของมหาวิทยาลัยชิงหัว ได้ประเมินสุขภาพระยะ 6 เดือน 12 เดือน และ 2 ปี ของอดีตผู้ป่วยโรคโควิด-19 กลุ่มข้างต้น ซึ่งเคยรักษาตัวที่โรงพยาบาลจินอิ๋นถานในนครอู่ฮั่นระหว่างวันที่ 7 ม.ค.-29 พ.ค. 2020

ผู้ป่วยโรคโควิด-19 กลุ่มดังกล่าว ซึ่งมีอายุเฉลี่ย 57 ปี ตอนออกจากโรงพยาบาล เข้าร่วมการทดสอบเดิน 6 นาที การทดสอบในห้องปฏิบัติการ รวมถึงทำแบบสอบถามอาการ สุขภาพจิต คุณภาพชีวิตเกี่ยวกับสุขภาพ การกลับไปทำงาน และการดูแลสุขภาพหลังออกจากโรงพยาบาล

การศึกษาพบร้อยละ 68 รายงานอาการลองโควิด (long COVID) อย่างน้อย 1 อาการภายใน 6 เดือนหลังเริ่มป่วย ขณะร้อยละ 55 รายงานอาการต่างๆ เช่น เหนื่อยล้า กล้ามเนื้ออ่อนแรง และนอนหลับยากภายในระยะ 2 ปี รวมถึงอาการอื่นๆ เช่น ปวดข้อ ใจสั่น เวียนหัว ปวดหัว และวิตกกังวลหรือซึมเศร้า

ทำไม?จึงสามารถบรรเทากลุ่มอาการของโควิด-19ได้

 “สุภาภรณ์” อธิบายว่า เหลียนฮัว ชิงเวิน แคปซูลเป็นตำรับยาที่ผนวกจากสูตรยารักษาโรคระบาดของหมอจีน ซึ่งในมุมมองของการแพทย์จีน โรคระบาดไม่ว่าจะเป็นไข้หวัดใหญ่หรือโควิด-19 ส่วนใหญ่เกิดจากพิษร้อนและบางชนิดอาจมีพิษชื้นร่วมด้วย

เหลียนฮัว ชิงเวิน แคปซูลประกอบด้วยตัวยาที่มีสรรพคุณในการขจัดพิษร้อน จากการศึกษาและทดลองทางวิทยาศาสตร์ในปัจจุบันพบว่า สมุนไพรที่ขจัดพิษร้อนส่วนใหญ่จะมีฤทธิ์ในการต้านไวรัส และมี Dahuang (大黄) ที่อยู่ในตำรับนั้นจะช่วยตัดวงจรการรุกรานของไวรัส อีกทั้งยังช่วยขับไวรัสออกทางอุจจาระ ส่วนเมนทอลที่อยู่ในตำรับจะช่วยขจัดพิษร้อนที่สะสมบริเวณลำคอ จึงบรรเทาอาการระคายเคืองในลำคอ รักษาอาการเจ็บคอ คอบวมแดงที่เกิดจากไข้หวัด ไขหวัดใหญ่และโควิด-19 ได้

นอกจากนั้น ในตำรับยายังมี Huoxiang (藿香) เพื่อใช้ในการรักษากลุ่มอาการที่เกิดจากพิษชื้นไปกระทบต่อการทำงานของระบบต่างๆ ในร่างกายให้ดีขึ้น เช่น อาการเบื่ออาหาร ไข้ไม่ลด การรับรสลดลง และอาการอื่นๆ ในผู้ที่มีภาวะพิษชื้นไปกระทบปอดและม้าม

รวมทั้งยังมีสมุนไพรสำคัญอีกตัวหนึ่งคือ Hongjingtian (红景天) ซึ่งเป็นสมุนไพรหายากและขึ้นเฉพาะในที่ราบสูงที่มีอุณหภูมิหนาวจัด และมีสรรพคุณเด่นคือบำรุงปอด ลดอาการหอบ ต้านความเหนื่อยล้า ต้านการขาดออกซิเจนของร่างกายและเสริมภูมิคุ้มกัน

จึงบรรเทาอาการที่พบบ่อยในผู้ป่วยโควิด-19 ได้ เช่น อาการอ่อนเพลีย เหนื่อยล้า หายใจถี่ และมีปริมาณออกซิเจนในเลือดต่ำ อีกทั้งยังช่วยให้ร่างกายฟื้นฟูได้ดีขึ้น

ดังนั้นทางศูนย์ ที่ผมทำการศึกษาอยู่ อยากทราบว่ามีการติดเชื้อไปแล้วเท่าไหร่ จึงสามารถทำได้เฉพาะในเด็ก โดยเฉพาะในเด็กที่ยังไม่เคยได้รับวัคซีน การสำรวจจึงใช้ประชากรเด็ก ที่อายุ 5-6 ปีก่อนการฉีดวัคซีนตามกำหนดของประเทศไทย เพื่อให้ทราบอัตราการติดเชื้อไปแล้วว่าเป็นเท่าไหร่

จากการศึกษา เด็กปกติในโครงการของศูนย์ ที่ติดตามภูมิต้านทาน ของ วัคซีน ไอกรน ในจำนวนนี้มีการติดเชื้อแบบมีอาการ และไม่มีอาการ จะเห็นว่า ภาพรวมการติดเชื้อในเด็ก 5-6 ขวบ ในช่วงที่มีการระบาดของเดลต้า จะพบว่าเด็ก 5 – 6 ขวบติดเชื้อไปแล้ว ประมาณ 8 เปอร์เซ็นต์ พอมาช่วง โอไมครอน พบการติดเชื้อในเด็กไปแล้วถึง 17 % กว่าครึ่งหนึ่งเป็นการติดเชื้อเป็นแบบไม่มีอาการ ตรวจเลือดพบร่องรอยการติดเชื้อ คือตรวจพบ anti-nucleocapsid เด็กกลุ่มนี้ไม่เคยได้รับวัคซีนมาก่อน ดังแสดงในรูปที่ 1

เมื่อมาดูประชากรอีกกลุ่ม เป็นอาสาสมัครมาฉีดวัคซีน ในกลุ่มต่างๆ ในโครงการศึกษาภูมิต้านทานของวัคซีนในเด็ก เด็กกลุ่มนี้จะไม่มีประวัติ หรือมีอาการการติดเชื้อ โควิด19 มาก่อน แต่เมื่อมาตรวจเลือดก่อนฉีดวัคซีนจะตรวจพบการติดเชื้อมาแล้ว โดยตรวจพบภูมิต้านทาน anti-nucleocapsid และภูมิต้านทานต่อสไปรท์โปรตีนแล้ว แสดงถึงการติดเชื้อมาแล้ว ดังในรูปที่ 2 ตรวจพบการติดเชื้อแบบไม่มีอาการ ถึงร้อยละ 8

แสดงว่าในระยะเวลาที่ผ่านมาในเด็กเล็ก ติดเชื้อไปแล้ว มีแนวโน้มที่จะมากขึ้นมาโดยตลอด และเป็นการติดเชื้อแบบไม่มีอาการ เด็กก็จะสามารถสร้างภูมิต้านทานได้

ในเด็กโตและผู้ใหญ่ ประชากรไทยน่าจะมีการติดเชื้อไปแล้วเป็นจำนวนมาก จำนวนมาก จะเป็นการติดเชื้อแบบไม่มีอาการ หรือมีอาการน้อย ร่างกายก็จะสร้างภูมิต้านทานขึ้น เป็นอีกแรงหนึ่งใ นการช่วยการสร้างภูมิ เป็นวัคซีนธรรมชาติที่เกิดขึ้น และ ในอนาคตผู้ที่เคยติดเชื้อไปแล้ว ถึงแม้จะติดโรค ความรุนแรงของโรคก็จะลดลง

ซึ่งคุณหมอธีระได้ให้มูลว่า การติดเชื้อโรคโควิด-19 นั้นส่งผลกระทบต่อหัวใจและหลอดเลือด ตั้งแต่ช่วงที่ติดเชื้อ และมีโอกาสส่งผลกระทบต่อเนื่องไประยะยาว เช่น หัวใจเต้นผิดจังหวะ หัวใจล้มเหลว (เป็นได้ทั้งด้านซ้ายและขวา) ลิ่มเลือดอุดตัน (ในปอดหรือในหลอดเลือดดำ) โรคหลอดเลือดสมอง

นับเป็นการเพิ่มโอกาสการนอนรักษาในโรงพยาบาลมากขึ้นด้วยโรคหัวใจ ยิ่งไปกว่านั้นการที่เราติดโควิด เพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง และหัวใจหยุดเต้นฉับพลัน จากการที่หัวใจทำงานหนักมากเกินไป

และจากการค้นหาข้อมูลเพิ่มเติม ก็มีแพทย์อีกหลายคนให้เหตุผลว่าทำไมโรคโควิดถึงเกี่ยวข้องกับโรคหัวใจได้ ซึ่งนั่นเกิดได้เพราะหากเราติดเชื้อ ร่างกายจะต้องเตรียมกำลังพลสร้างภูมิคุ้มกันจำนวนมากเพื่อไว้ใช้ต่อสู้กับเชื้อไวรัสจนอวัยวะในร่างกายเกิดการอักเสบ